Menu

: Strona główna
: Słońce
: Merkury
: Wenus
: Ziemia
: Mars
: Jowisz
: Saturn
: Uran
: Neptun
: Pluton
: Księżyce
: Komety
: Planetoidy
: Linki
: Sonda
: Księga gości


Księżyce


            W naszym Układzie Słonecznym większość planet (wyjątkiem są Merkury i Wenus) posiada swoje naturalne satelity. Niektóre z tych planet mają ich niewiele (są to: Ziemia-1, Pluton-1, Mars-2), a niektóre bardzo wiele (są to: Neptun-13, Uran-27, Jowisz-63, Saturn-50) .

            Poniżej znajdują się opisy głównych satelitów każdej z planet, zawierające opis powierzchni oraz zdjęcia niektórych z nich. Na samym dole tej strony znajduje się również tabela, w której zawarte są wszystkie księżyce wraz z takimi danymi jak odległość od planety, średni promień, okres orbitalny i rok odkrycia oraz odkrywca.

Przejdź do:

Księżyc Ziemi- jest stosunkowo duży w porównaniu z Ziemią, jego średnica stanowi 25% średnicy Ziemi.

Księżyce Marsa- Phobos i Deimos o niewielkich rozmiarach, które są raczej pokrewne planetoidom.

Księżyce Jowisza- Jowisz posiada 63 naturalne satelity, jest wśród nich największy w Układzie Słonecznym Ganimedes.

Księżyce Saturna- Saturn jest planetą, która posiada 50 księżyców.

Księżyce Urana- Uran posiada 27 satelitów, 10 z nich odkryła sonda „Voyager 2”.

Księżyce Neptuna- Neptun posiada 13 księżyców, sześć zostało odkrytych przez sondę „Voyager 2”.

Księżyce Plutona- od 24 sierpnia 2006 r. Pluton nie jest uznawany za planete, jednak ciało to posiada 3 naturalne satelity, najwiekszy z nich to Charon.

Tabela- przedstawia ogólną charakterystykę wszystkich 61 księżyców Układu Słonecznego.


Księżyc-satelita Ziemi

            Księżyc, nasz naturalny satelita jest odległy o 384,4tys. km od środka Ziemi. Jak dotąd jest on jedynym ciałem niebieskim, na jakie przemieścił się człowiek. Jego promień wynosi 1740km, a masa stanowi zaledwie 1,2% masy Ziemi. Ze względu na tak niewielką masę Księżyca jego siła grawitacji jest znacznie słabsza niż ziemska i nie posiada on atmosfery. Jeden obieg Księżyca wokół planety trwa 27,3 dni i jest on równy jednemu obrotowi wokół własnej osi.. Z takim właśnie ruchem Księżyca wiąże się stwierdzenie, że widzimy z Ziemi tylko jedną stronę Księżyca.

            Dzięki radzieckim i amerykańskim misjom kosmicznym znany jest dokładnie skład skał księżycowych. Skały te można podzielić na trzy rodzaje. Można wyróżnić bazalty posiadające ciemny kolor, Które są podstawowymi elementami składowymi „mórz” księżycowych. Znajdują się tu również feldszpaty, czyli krzemiany typu anortytowego i skały, które nazwano KREEP ze względu na zawartość w nich potasu i fosforu (K i P) oraz minerałów ziem rzadkich (rare earths=REE, ang.). Badania dowodzą, że różnorodność minerałów na Księżycu jest znacznie mniejsza niż na Ziemi. Szacuję się, że skały, które tworzą płaskowyże mają 3,8mld lat lub więcej, podczas gdy wiek skał tworzących morza wynosi pomiędzy 3,2 a 3,8mld lat. Na Księżycu występuje bardzo wiele kraterów, które są rezultatem bombardowania meteorytowego.

            Dzięki danym sejsmicznym pochodzącym z Księżyca znamy w przybliżeniu jego strukturę wewnętrzną. Jest ona podobna do struktury Ziemi, gdyż na Księżycu wyróżniamy również trzy warstwy: metalowe jądro o promieniu poniżej 300km, płaszcz podzielony na dwie części: wewnętrzną o grubości ok.500km i twardą część zewnętrzną sięgającą do głębokości 1000km, oraz ostatnią warstwę, czyli skorupę o grubości 70km.

            Pochodzenie Księżyca jest nadal wielką zagadką dla naukowców. Najprawdopodobne jest zderzenie tworzącej się Ziemi z protoplanetą. Zderzenie to wyrwało z płaszcza Ziemi ogromny jego fragment, który następnie stał się nie mającym żelazo-niklowego jądra Księżycem.


Księżyce Marsa

            Mars ma dwóch małych satelitów: Phobos i Deimos to dwie bryły o średnicach wynoszących 22km (Phobos) i 12km (Deimos). Phobos obiega Marsa w odległości 9400km, a czas jego obiegu wynosi 7 godzin 20 minut. Mars przyciąga nieustannie Phobosa ku sobie, co za ok.30 milionów lat zaowocuje zderzeniem księżyca z planetą. Deimos krąży w odległości 23500 km od Marsa, a jeden obieg zajmuje mu 30 godzin 18 minut. Te księżyce są tak małe, że nie mają regularnego kształtu kuli, jaki mogą przybrać ciała o dużej masie. Wykazują one również wiele podobieństw do planetoid, które znajdują się między Marsem a Jowiszem. Sądzi się, więc, że Phobos i Deimos są planetoidami przechwyconymi przez Marsa.


Księżyce Jowisza

Jowisz posiada 63 naturalne satelity. Tutaj opisane zostaną tylko cztery, odkryte przez Galileusza, czyli Io, Europa, Ganimedes i Callisto. Krótka charakterystyka i nazwy kilkunastu innych znajdują się w tabeli.

            Io ma promień o długości 1821km oraz masę 9x10 25 kg, a jej gęstość wynosi 3,6g/cm3 . Jest ona odległa o 422000km od Jowisza, a obiega go w 1,8 dnia. Europa posiada promień o długości 1565km, masę 4,9x10 23 kg, gęstość 3g/cm 3 . Jest odległa o 671000km od planety i obiega ją w czasie 3,6 dnia. Ganimedes jest największym z księżyców, ponieważ posiada promień 2630km, masę 1,5x10 26 kg, gęstość 1,9g/cm 3 . Leży on w odległości 1000000km od Jowisza i obiega go w 7,15 dnia. Teraz najdalszy z galileuszowych księżyców, czyli Callisto, ponieważ leży on w odległości 1883000km od planety. Posiada promień wynoszący 2400km, masę 10 26 kg oraz gęstość podobną do Ganimedesa. Jego „rok” wynosi 16,7 dnia. Orbity tych czterech galileuszowych księżyców są koliste, a ich ruch wirowy powoduje, że są zwrócone zawsze tą samą stroną do Jowisza.

            Najbardziej zdumiewające jest to jak bardzo te cztery satelity różnią się wyglądem. Io posiada powierzchnię bardzo kolorową. Występują tu takie barwy jak żółta, czerwona, czarna, brązowa i biała. Barwa żółta jest efektem zawartości siarki, która jest produktem wulkanów. Tak, na Io podobnie jak na Ziemi znajdują się aktywne wulkany. „Voyager” był świadkiem wybuchu takiego wulkanu. Ten intensywny wulkanizm ciągle zmienia powierzchnię Io. Księżyc ten prawdopodobnie ma bardzo twarde jądro o promieniu 600km.

            Europa z kolei posiada niewielką aktywność powierzchniową. Księżyc ten przypomina swoim wyglądem olbrzymie strusie jajo, mocno popękane, o szczelinach przykrytych warstwą lodu.

            Równie fascynujący jest wygląd Ganimedesa. Powierzchnia jego ukazuje strefy ciemnych plam, rozdzielonych przez jasne pręgi tworzące coś w rodzaju kanałów. Kratery pochodzenia wulkanicznego lub meteorytowego są bardzo liczne w strefach ciemnych i na ogół wypełnione lodem. Sądzi się, że wnętrze Ganimedesa zbudowane jest z krzemianów, które pokrywa warstwa lodu.

            Callisto w przeciwieństwie do wcześniej wymienionych księżyców jest ciałem o wyglądzie bardziej klasycznym. Posiada dużą liczbę kraterów, w czym przypomina Księżyc. Jest jednak od niego ciemniejszy. Wiele kraterów wypełnionych jest lodem.


Księżyce Saturna

            Wyróżnia się 50 satelitów Saturna. Największy z nich to Tytan o promieniu 2600km. Księżyc ten obiega Saturna w 16 dni, w odległości 1,2mln km. Sześć innych głównych satelitów Saturna to: Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea, Iapetus. Wszystkie one mają promień o długości od 200 do 750km, a ich głównym składnikiem jest lód. Przeważnie ich powierzchnię pokrywają kratery (wyjątkiem jest Enceladus) po uderzeniach meteorytów.

            Enceladus jest interesujący, ponieważ posiada niezwykłą aktywność tektoniczną, dlatego małą liczbę kraterów tłumaczy się wylewami lawy o nie wyjaśnionym jeszcze pochodzeniu. Jak dotąd nie poznano też źródła wewnętrznej energii Enceladusa.

            Tytan zasługuje na szczególną wzmiankę ze względu na fakt posiadania atmosfery. Jego masa wynosi 1,4x10 23 kg, czyli 2% masy Ziemi i gęstość 1,9g/cm 3 . Atmosfera Tytana jest dość duża, natomiast ciśnienie przy powierzchni wynosi 1,6 atmosfery. Osłaniające Tytana chmury o ciemnej barwie-pomarańczowej i niebieskiej-zbudowane są z azotu, argonu i metanu. Temperatura na powierzchni wynosi –180*C. Na Tytanie znajdują się również wielkie ilości lodu.


Księżyce Urana

            Pięć głównych księżyców Urana to: Miranda, Ariel, Umbriel, Titania i Oberon. Wszystkie one były znane już od dawna. „Voyager 2” odkrył jednak dziesięć kolejnych satelitów tej planety oraz dostarczył informacji o morfologii dotychczasowych.

            Miranda posiada powierzchnię naznaczoną licznymi dolinami, szczelinami, kanionami, falezami.

            Na  powierzchni Oberona i Umbriela można zaobserwować kratery o promieniu od 56 do 100km. Tak wielkie kratery mogą być skutkiem kolizji z fragmentami komety.


Księżyce Neptuna

            Do czasu misji „Voyager 2” znano tylko dwa księżyce Neptuna.

            Pierwszym z nich i zarazem większym był Tryton o masie i promieniu zbliżonych do Księżyca. Tryton posiada prawie kolistą orbitę o niewielkim promieniu 360000km. Obiega ją w ciągu 6 dni. Dzięki badaniom wiadomo, że księżyc ten posiada atmosferę o grubości 10km. Powierzchnia Trytona jest bogata w azot i metan.

            Drugi z dwóch znanych wcześniej księżyców to Nereida odkryta w 1949r.. Ma ona 300 kilometrowy promień, a jej półoś wielka orbity ma długość 5,5mln km. Czas obiegu tej orbity równa się rokowi ziemskiemu.

            W czasie swojej misji „Voyager 2” odkrył kolejnych sześć satelitów o bardzo małych rozmiarach.


Księżyce Plutona

             Od 24 sierpnia 2006 r. Pluton nie jest uznawany za planete, jednak ciało to posiada 3 naturalne satelity, najwiekszy z nich to Charon. Znany jest rząd wielkości promienia i orbity Charona wokół planety. Te rozmiary to odpowiednio ~1000km i 20000km.


TABELA

Podstawowe dane satelitów planet.

Planeta

Satelita

Odległość od planety (tys.km)

Średni promień (km)

Okres orbitalny (dni)

Rok odkrycia, odkrywca

 

Merkury          
Wenus          
Ziemia Księżyc 384,4 1737,5 27,3 .
Mars Phobos 9,4 11,07 0,32 1877 A. Hale
Deimos 23,5 6,3 1,26 1887 A. Hale
Jowisz Metis 128 20 0,30 1979 S. Synott
Adrastea 129 10 0,30 1979 D. Jewitt, G. Danielson
Amalthea 181 97 0,50 1892 E. E. Barnard
Thebe 222 50 0,68 1979 s. Synnot
Io 422 1821,5 1,77 1610 Galileusz, S. Marius
Europa 671 1565 3,55 1610 Galileusz, S. Marius
Ganimedes 1070 2634 7,15 1610 Galileusz, S. Marius
Callisto 1883 2408 16,7 1610 Galileusz, S. Marius
Leda 11094 5 238 1974 Ch. Kowal
Himalia 11480 85 251 1904 Ch. D. Perrine
Lysithea 11720 12 259 1938 S. B. Nicholson
Elara 11737 35 260 1905 Ch. D. Perrine
Ananke 21200 12 631 W 1951 S. B. Nicholson
Carme 22600 20 692 W 1938 S. B. Nicholson
Pasiphae 23500 28,5 735 W 1908 P. J. Melotte
Sinope 23700 14 758 W 1914 S. B. Nicholson
Saturn Pan 133,5 10 0,58 1990 M. Schowalter
Atlas 138 16 0,60 1980 Voyager 1
Prometeusz 139 47,5 0,61 1980 Voyager 1
Pandora 142 42 0,63 1980 Voyager 1
Epimetheus 151 58,5 0,69 1966 J. Fountain, S. Larson
Janus 151 89 0,70 1966 A. Dollfus
Mimas 186 199 0,94 1789 F. W. Herschel
Enceladus 238 249 1,37 1789 F. W. Herschel
Tethys 295 530 1,89 1684 G. D. Cassini
Telesto 295 11 1,89 1980 Voyager 1
Calypso 295 9,5 1,89 1980 Voyager 1
Dione 377 560 2,74 1684 G. D. Cassini
Helena 377 16 2,74 1980 Voyager 1
Rhea 527 764 4,52 1672 G. D Cassini
Tytan 1222 2575 15,9 1655 Ch. Huygens
Hyperion 1481 133 21,3 1848 G. Ph. Bond W. Lassell
Iapetus 3562 718 79,3 1671 G. D. Cassini
Phoebe 12952 110 550 W 1898 W. H. Pickering
Uran Kordelia 49,8 13 0,34 1986 Voyager 2
Ofelia 53,8 16 0,38 1986 Voyager 2
Bianka 59,2 22 0,43 1986 Voyager 2
Cressida 61,8 33 0,46 1986 Voyager 2
Desdemona 62,7 29 0,47 1986 Voyager 2
Julia 64,4 42 0,49 1986 Voyager 2
Portia 66,1 55 0,51 1986 Voyager 2
Rozalinda 69,9 29 0,56 1986 Voyager 2
Belinda 75,3 34 0,62 1986 Voyager 2
Puk 86,0 77 0,76 1986 Voyager 2
Miranda 130 236 1,41 1948 G. P. Kuiper
Ariel 190 580 2,52 1951 W. Lassell
Umbriel 266 584 4,14 1951 W. Lassell
Tytania 436 790 8,71 1787 F. W. Herschel
Oberon 583 762 13,5 1787 F. W. Herschel
Neptun Najada 48 29 0,29 1989 Voyager 2
Talassa 50 40 0,31 1989 Voyager 2
Despoina 52 74 0,33 1989 Voyager 2
Galathea 62 79 0,43 1989 Voyager 2
Larissa 74 96 0,55 1989 Voyager 2
Proteus 118 201 1,12 1989 Voyager 2
Tryton 355 1352 5,88 W 1846 W. Lassell
Nereida 5513 170 360 1949 G. P. Kuiper
Pluton Charon 19,1 615 6,39 1978 J. Christy
W- ruch wsteczny(przeciwny do kierunku obrotu planety )  

Na podstawie: „Narodziny Wszechświata”- Jean Audouze, Jean-Pierre Chieze –wyd.1997 r., oraz Encyklopedia Multimedialna PWN-Wszechświat.