W naszym Układzie Słonecznym większość planet (wyjątkiem są Merkury i Wenus) posiada swoje naturalne satelity. Niektóre z tych planet mają ich niewiele (są to: Ziemia-1, Pluton-1, Mars-2), a niektóre bardzo wiele (są to: Neptun-13, Uran-27, Jowisz-63, Saturn-50) .

            Poniżej znajdują się opisy głównych satelitów każdej z planet, zawierające opis powierzchni oraz zdjęcia niektórych z nich. Na samym dole tej strony znajduje się również tabela, w której zawarte są wszystkie księżyce wraz z takimi danymi jak odległość od planety, średni promień, okres orbitalny i rok odkrycia oraz odkrywca.

Przejdź do:

Księżyc Ziemi- jest stosunkowo duży w porównaniu z Ziemią, jego średnica stanowi 25% średnicy Ziemi.

Księżyce Marsa- Phobos i Deimos o niewielkich rozmiarach, które są raczej pokrewne planetoidom.

Księżyce Jowisza- Jowisz posiada 63 naturalne satelity, jest wśród nich największy w Układzie Słonecznym Ganimedes.

Księżyce Saturna- Saturn jest planetą, która posiada 50 księżyców.

Księżyce Urana- Uran posiada 27 satelitów, 10 z nich odkryła sonda „Voyager 2”.

Księżyce Neptuna- Neptun posiada 13 księżyców, sześć zostało odkrytych przez sondę „Voyager 2”.

Księżyce Plutona- od 24 sierpnia 2006 r. Pluton nie jest uznawany za planete, jednak ciało to posiada 3 naturalne satelity, najwiekszy z nich to Charon.

Tabela- przedstawia ogólną charakterystykę wszystkich 61 księżyców Układu Słonecznego.

Księżyc-satelita Ziemi

            Księżyc, nasz naturalny satelita jest odległy o 384,4tys. km od środka Ziemi. Jak dotąd jest on jedynym ciałem niebieskim, na jakie przemieścił się człowiek. Jego promień wynosi 1740km, a masa stanowi zaledwie 1,2% masy Ziemi. Ze względu na tak niewielką masę Księżyca jego siła grawitacji jest znacznie słabsza niż ziemska i nie posiada on atmosfery. Jeden obieg Księżyca wokół planety trwa 27,3 dni i jest on równy jednemu obrotowi wokół własnej osi.. Z takim właśnie ruchem Księżyca wiąże się stwierdzenie, że widzimy z Ziemi tylko jedną stronę Księżyca.

            Dzięki radzieckim i amerykańskim misjom kosmicznym znany jest dokładnie skład skał księżycowych. Skały te można podzielić na trzy rodzaje. Można wyróżnić bazalty posiadające ciemny kolor, Które są podstawowymi elementami składowymi „mórz” księżycowych. Znajdują się tu również feldszpaty, czyli krzemiany typu anortytowego i skały, które nazwano KREEP ze względu na zawartość w nich potasu i fosforu (K i P) oraz minerałów ziem rzadkich (rare earths=REE, ang.). Badania dowodzą, że różnorodność minerałów na Księżycu jest znacznie mniejsza niż na Ziemi. Szacuję się, że skały, które tworzą płaskowyże mają 3,8mld lat lub więcej, podczas gdy wiek skał tworzących morza wynosi pomiędzy 3,2 a 3,8mld lat. Na Księżycu występuje bardzo wiele kraterów, które są rezultatem bombardowania meteorytowego.

            Dzięki danym sejsmicznym pochodzącym z Księżyca znamy w przybliżeniu jego strukturę wewnętrzną. Jest ona podobna do struktury Ziemi, gdyż na Księżycu wyróżniamy również trzy warstwy: metalowe jądro o promieniu poniżej 300km, płaszcz podzielony na dwie części: wewnętrzną o grubości ok.500km i twardą część zewnętrzną sięgającą do głębokości 1000km, oraz ostatnią warstwę, czyli skorupę o grubości 70km.

            Pochodzenie Księżyca jest nadal wielką zagadką dla naukowców. Najprawdopodobne jest zderzenie tworzącej się Ziemi z protoplanetą. Zderzenie to wyrwało z płaszcza Ziemi ogromny jego fragment, który następnie stał się nie mającym żelazo-niklowego jądra Księżycem.

Księżyce Marsa

            Mars ma dwóch małych satelitów: Phobos i Deimos to dwie bryły o średnicach wynoszących 22km (Phobos) i 12km (Deimos). Phobos obiega Marsa w odległości 9400km, a czas jego obiegu wynosi 7 godzin 20 minut. Mars przyciąga nieustannie Phobosa ku sobie, co za ok.30 milionów lat zaowocuje zderzeniem księżyca z planetą. Deimos krąży w odległości 23500 km od Marsa, a jeden obieg zajmuje mu 30 godzin 18 minut. Te księżyce są tak małe, że nie mają regularnego kształtu kuli, jaki mogą przybrać ciała o dużej masie. Wykazują one również wiele podobieństw do planetoid, które znajdują się między Marsem a Jowiszem. Sądzi się, więc, że Phobos i Deimos są planetoidami przechwyconymi przez Marsa.

Księżyce Jowisza

Jowisz posiada 63 naturalne satelity. Tutaj opisane zostaną tylko cztery, odkryte przez Galileusza, czyli Io, Europa, Ganimedes i Callisto. Krótka charakterystyka i nazwy kilkunastu innych znajdują się w tabeli.

            Io ma promień o długości 1821km oraz masę 9x10 ²⁵ kg, a jej gęstość wynosi 3,6g/cm³ . Jest ona odległa o 422000km od Jowisza, a obiega go w 1,8 dnia. Europa posiada promień o długości 1565km, masę 4,9x10 ²³ kg, gęstość 3g/cm ³ . Jest odległa o 671000km od planety i obiega ją w czasie 3,6 dnia. Ganimedes jest największym z księżyców, ponieważ posiada promień 2630km, masę 1,5x10 ²⁶ kg, gęstość 1,9g/cm ³ . Leży on w odległości 1000000km od Jowisza i obiega go w 7,15 dnia. Teraz najdalszy z galileuszowych księżyców, czyli Callisto, ponieważ leży on w odległości 1883000km od planety. Posiada promień wynoszący 2400km, masę 10 ²⁶ kg oraz gęstość podobną do Ganimedesa. Jego „rok” wynosi 16,7 dnia. Orbity tych czterech galileuszowych księżyców są koliste, a ich ruch wirowy powoduje, że są zwrócone zawsze tą samą stroną do Jowisza.

            Najbardziej zdumiewające jest to jak bardzo te cztery satelity różnią się wyglądem. Io posiada powierzchnię bardzo kolorową. Występują tu takie barwy jak żółta, czerwona, czarna, brązowa i biała. Barwa żółta jest efektem zawartości siarki, która jest produktem wulkanów. Tak, na Io podobnie jak na Ziemi znajdują się aktywne wulkany. „Voyager” był świadkiem wybuchu takiego wulkanu. Ten intensywny wulkanizm ciągle zmienia powierzchnię Io. Księżyc ten prawdopodobnie ma bardzo twarde jądro o promieniu 600km.

            Europa z kolei posiada niewielką aktywność powierzchniową. Księżyc ten przypomina swoim wyglądem olbrzymie strusie jajo, mocno popękane, o szczelinach przykrytych warstwą lodu.

            Równie fascynujący jest wygląd Ganimedesa. Powierzchnia jego ukazuje strefy ciemnych plam, rozdzielonych przez jasne pręgi tworzące coś w rodzaju kanałów. Kratery pochodzenia wulkanicznego lub meteorytowego są bardzo liczne w strefach ciemnych i na ogół wypełnione lodem. Sądzi się, że wnętrze Ganimedesa zbudowane jest z krzemianów, które pokrywa warstwa lodu.

            Callisto w przeciwieństwie do wcześniej wymienionych księżyców jest ciałem o wyglądzie bardziej klasycznym. Posiada dużą liczbę kraterów, w czym przypomina Księżyc. Jest jednak od niego ciemniejszy. Wiele kraterów wypełnionych jest lodem.

Księżyce Saturna

            Wyróżnia się 50 satelitów Saturna. Największy z nich to Tytan o promieniu 2600km. Księżyc ten obiega Saturna w 16 dni, w odległości 1,2mln km. Sześć innych głównych satelitów Saturna to: Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea, Iapetus. Wszystkie one mają promień o długości od 200 do 750km, a ich głównym składnikiem jest lód. Przeważnie ich powierzchnię pokrywają kratery (wyjątkiem jest Enceladus) po uderzeniach meteorytów.

            Enceladus jest interesujący, ponieważ posiada niezwykłą aktywność tektoniczną, dlatego małą liczbę kraterów tłumaczy się wylewami lawy o nie wyjaśnionym jeszcze pochodzeniu. Jak dotąd nie poznano też źródła wewnętrznej energii Enceladusa.

            Tytan zasługuje na szczególną wzmiankę ze względu na fakt posiadania atmosfery. Jego masa wynosi 1,4x10 ²³ kg, czyli 2% masy Ziemi i gęstość 1,9g/cm ³ . Atmosfera Tytana jest dość duża, natomiast ciśnienie przy powierzchni wynosi 1,6 atmosfery. Osłaniające Tytana chmury o ciemnej barwie-pomarańczowej i niebieskiej-zbudowane są z azotu, argonu i metanu. Temperatura na powierzchni wynosi –180*C. Na Tytanie znajdują się również wielkie ilości lodu.

Księżyce Urana

            Pięć głównych księżyców Urana to: Miranda, Ariel, Umbriel, Titania i Oberon. Wszystkie one były znane już od dawna. „Voyager 2” odkrył jednak dziesięć kolejnych satelitów tej planety oraz dostarczył informacji o morfologii dotychczasowych.

            Miranda posiada powierzchnię naznaczoną licznymi dolinami, szczelinami, kanionami, falezami.

            Na  powierzchni Oberona i Umbriela można zaobserwować kratery o promieniu od 56 do 100km. Tak wielkie kratery mogą być skutkiem kolizji z fragmentami komety.

Księżyce Neptuna

            Do czasu misji „Voyager 2” znano tylko dwa księżyce Neptuna.

            Pierwszym z nich i zarazem większym był Tryton o masie i promieniu zbliżonych do Księżyca. Tryton posiada prawie kolistą orbitę o niewielkim promieniu 360000km. Obiega ją w ciągu 6 dni. Dzięki badaniom wiadomo, że księżyc ten posiada atmosferę o grubości 10km. Powierzchnia Trytona jest bogata w azot i metan.

            Drugi z dwóch znanych wcześniej księżyców to Nereida odkryta w 1949r.. Ma ona 300 kilometrowy promień, a jej półoś wielka orbity ma długość 5,5mln km. Czas obiegu tej orbity równa się rokowi ziemskiemu.

            W czasie swojej misji „Voyager 2” odkrył kolejnych sześć satelitów o bardzo małych rozmiarach.

Księżyce Plutona

             Od 24 sierpnia 2006 r. Pluton nie jest uznawany za planete, jednak ciało to posiada 3 naturalne satelity, najwiekszy z nich to Charon. Znany jest rząd wielkości promienia i orbity Charona wokół planety. Te rozmiary to odpowiednio ~1000km i 20000km.

TABELA

Na podstawie: „Narodziny Wszechświata”- Jean Audouze, Jean-Pierre Chieze –wyd.1997 r., oraz Encyklopedia Multimedialna PWN-Wszechświat.